Σημείο Αναφοράς 2: Porkypine effect ( Το σύνδρομο του σκαντζόχοιρου)

Η πολυπολιτισμική Αθήνα δημιουργήθηκε πολύ γρήγορα, χωρίς να προλάβει να αφομιωθεί ως φαινόμενο. Οι μετανάστες που ήρθαν από όλες τις περιοχές του κόσμου πασχίζουν να συνυπάρξουν σε μια ξενοφοβική Αθήνα.
Η περιοχή που η ύπαρξη πλήθους μεταναστών από διαφορετικές χώρες οδηγείται στην κρυφή διαμόρφωση ghetto είναι η περιοχή κάτω από τη Βαρβάκειο αγορά. Οι δρόμοι Μενάνδρου και Σοφοκλέους δείχνουν να έχουν τη μερίδα του λέοντος στην κατανομή πληθυσμού που κορυφώνεται στη διαστάυρωση των δύο δρόμων. Εκεί με τη συνύπαρξη άλλων γηγενών περιθωριοποιημένων ομάδων όπως τοξικομανών και τσιγγάνων δημουργείται μία Αθήνα εξαιρετικά διαφορετική. Μια Αθήνα τριτοκοσμική όπως χαρακτηρίζεται από την πλειοψηφία των Ελλήνων που τη διασχίζει , αλλά μια γειτονιά εξαιρετικά ενδιαφέρουσα.

Το σύνδρομο του σκαντζόχοιρου αναφέρεται στον τρόπο που αντιμετωπίζουμε τους ανθρώπους με διαφορετική κουλτούρα. Αυτό λογικά λειτουργεί αμφίδρομα. Η ανοχή απέναντι στις ιδιαιτερότητες των μειονοτήτων είναι κύριο στοιχείο της δημοκρατίας.

Η θρησκεία είναι μια βασική πηγή εντάσεων, αντιπαραθέσεων μεταξύ των ανθρώπων και ίσως το σημαντικότερο κομμάτι της κουλτούρας.

Το σημείο αναφοράς 2 αναφέρεται στο οικόπεδο που βρίσκεται στη διασταύρωση Μενάνδρου και Σοφοκλέους και έχει ως πρόγραμμά του την αναζήτηση ενός σύγχρονου "τοτέμ" ναού όλων των θρησκειών.

Το project περιλαμβάνει μια κατασκευή στεγάστρου που προστατεύει όλες τις καθημερινές δραστηριότητες των ανθρώπων αυτών σε ένα δημόσιο ισόγειο χώρο. Το στέγαστρο είναι επιθετικό δημιουργεί αντίθεση και εντάσεις στο γύρω περιβάλλον του και λειτουργεί ως τοπόσημο , χώρος ανοχής και όχι "οίκος ανοχής" για τη διαφορετικότητα.

Μετά την άσφαλτο _ Ανάλυση 02 / Οικολογία Τοπίου

Είναι η πόλη ένα απλό σύστημα που κατευθύνεται από απλούς και σαφείς κανόνες που οδηγούν σε γραμμικά αποτελέσματα; Όχι. Είναι η πόλη ένα χαοτικό σύστημα του οποίου οι κανόνες είναι ακατάληπτοι και τα αποτελέσματα των δράσεων παντελώς απρόβλεπτα; Ούτε. Μεταξύ της γραμμικότητας και του χάους υπάρχει ο μεσαίος χώρος. Είναι ο χώρος στον οποίον αντιλαμβανόμαστε διαισθητικά ότι ανήκουν συστήματα όπως η πόλη. Είναι ο χώρος της διερευνήσιμης, συζητήσιμης πολυπλοκότητας.

(βλ. Complexity Theory, ή Emergence, που αποτελεί εξέλιξη της Θεωρίας του Χάους – Chaos Theory. Όπου η Θεωρία του Χάους εξερευνά την χαοτική συμπεριφορά συστημάτων που στο επίπεδο των δομικών τους μηχανισμών είναι ντετερμινιστικά, δηλαδή προβλέψιμα, ενώ αντιθέτως η Θεωρία της Πολυπλοκότητας εξερευνά τις μη γραμμικές αλλά στατιστικά προβλέψιμες συμπεριφορές συστημάτων τα οποία στο επίπεδο των δομικών τους μηχανισμών είναι από ντετερμινιστικά έως χαοτικά. Η Θεωρία της Πολυπλοκότητας μελετά την εξαιρετικά λεπτή παρυφή μεταξύ των χαοτικών και των στατικών συστημάτων: μια παρυφή όμως που τυχαίνει να περιέχει την λειτουργία της οικονομίας, του χρηματιστηρίου, του ανθρώπινου εγκεφάλου, των κοινωνιών των μυρμηγκιών, και ίσως της πόλης)


Η μέχρι τώρα ανάλυση του δημόσιου χώρου της πόλης μας έχει οδηγήσει στο συμπέρασμα ότι για να κατανοήσουμε την δυσλειτουργία του πρέπει να εξετάσουμε τόσο τα ποσοτικά όσο και τα ποιοτικά του χαρακτηριστικά.

Όμως, πώς μπορεί να χαρτογραφηθεί η λειτουργία του δημόσιου χώρου της πόλης; Ποια εργαλεία υπάρχουν για την ανάλυση της σχέσης των μορφών με την ζωή που αναπτύσσεται μέσα τους;

Η αρχιτεκτονική και η πολεοδομία προσπαθούν μέσα από μορφές και τις χωρικές τους σχέσεις να επηρεάσουν κοινωνικές και άλλες ζωντανές, δυναμικές, μη γραμμικές λειτουργίες. Αντιμέτωπες με την ανάγκη αυτή έχουν αναπτύξει τις τελευταίες δεκαετίες εργαλεία ανάλυσης του αστικού και κτιριακού χώρου όπως το pattern language και το space syntax. Έξω από το πεδίο της αρχιτεκτονικής και της πολεοδομίας όμως, υπάρχουν επιστήμες οι οποίες είναι ολοκληρωτικά αφοσιωμένες στην σχέση ζωντανών συστημάτων μεταξύ τους και με τον χώρο στον οποίο λειτουργούν. Η οικολογία, η οποία ως επιστήμη υπάρχει ήδη από το 1866, μελετά την χωρική κατανομή πληθυσμών έμβιων όντων και τις σχέσεις μεταξύ τους και με τα αβιοτικά χαρακτηριστικά του χώρου τους. Η οικολογία τοπίου, η οποία ως επιστήμη υπάρχει από το 1939, μελετά την αμφίδρομη σχέση μεταξύ της χωρικής μορφολογίας μιας περιοχής (τοπίου) και της κατανομής και της ροής ζωντανών δυναμικών όπως η ενέργεια, οι πληθυσμοί, τα υλικά και τα μεμονωμένα άτομα. (σημ: η οικολογία τοπίου ορίζει το «τοπίο» ως το σύνολο των βιοτικών και αβιοτικών φαινομένων σε έναν ορισμένο χώρο. Ο όρος αυτός δεν αντιστοιχεί με την χρήση του ίδιου όρου στην ιστορία της τέχνης, από την οποία τον έχει, περιοριστικά, δανειστεί η αρχιτεκτονική).

Η οικολογία τοπίου διαθέτει ορισμένα απλά αλλά ισχυρά εργαλεία για τον συσχετισμό χωρικών μορφολογιών και ζωντανών λειτουργιών. Λόγω των μηχανισμών ανάλυσης του χώρου επιτρέπει την εξέταση σχέσεων σε πολλές διαφορετικές κλίμακες. Κυρίως, προσφέρει τη δυνατότητα καταγραφής και ανάλυσης ποσοτικών όσο και ποιοτικών χαρακτηριστικών. Προτείνουμε να χρησιμοποιήσουμε τα εργαλεία αυτά για να εξετάσουμε την σχέση της μορφής του δημόσιου χώρου της Αθήνας. Δεν προσβλέπουμε στην απόλυτη απλούστευση πολύπλοκων χωρικών σχέσεων, προβλέπουμε όμως την ανάπτυξη ιδιαίτερα χρήσιμων φίλτρων για την καλύτερη κατανόηση του δημόσιου χώρου και της πολυπλοκότητάς του.




Το βασικό δομικό στοιχείο του χώρου στην οικολογία τοπίου είναι το τεμάχιο (patch), μια ομοιογενής περιοχή που χαρακτηρίζεται κυρίως από το σχήμα της, από το μέγεθός της, και από το περιεχόμενό της (αριθμός διαφορετικών έμβιων ειδών, πληθυσμός κάθε είδους κλπ). Το τεμάχιο νοείται σαν δυναμικό στοιχείο, που αλλάζει με τον χρόνο.

Τα χωρικά και μορφολογικά χαρακτηριστικά του κάθε τεμαχίου επηρεάζουν με συγκεκριμένο τρόπο τις ζωντανές δυναμικές λειτουργίες που περιέχει. Ένα μεγαλύτερο τεμάχιο περιέχει μεγαλύτερο αριθμό ειδών από ένα μικρότερο στην ίδια περιοχή, τόσο λόγω της έκτασής του όσο και της μεγαλύτερης διαμέτρου του, που επιτρέπει μεγαλύτερη διαφοροποίηση προς το εσωτερικό του. Για παράδειγμα ένα αλσύλλιο δεν προσφέρει αρκετή απόσταση από ανθρώπινη δραστηριότητα για να αναπτυχθούν μέσα του είδη που δεν επιθυμούν αλληλεπίδραση με τον άνθρωπο, ενώ ένα δάσος την προσφέρει, άρα τα είδη αυτά θα είναι παρόντα στο δάσος και απόντα από το αλσύλλιο. Αντίθετα, μια ομάδα μικρών τεμαχίων ενθαρρύνουν την ανάπτυξη των ειδών που ευδοκιμούν στα όρια αντί για το εσωτερικό.

Πέρα από τα χαρακτηριστικά του κάθε τεμαχίου ξεχωριστά, σημασία έχει και η χωρική σχέση των τεμαχίων μεταξύ τους και με μεγαλύτερους οικοτόπους. Για παράδειγμα, ξεχωριστά τεμάχια που βρίσκονται πολύ κοντά μεταξύ τους λειτουργούν σαν μια ομάδα που ανταλλάσσει είδη, ενέργεια, αλλά και ασθένειες και διαταραχές.

Σε αστικό επίπεδο ως τεμάχιο μπορεί να νοηθεί ένα οικοδομικό τετράγωνο, ή μια πλατεία, ή μια σχετικά αμιγής περιοχή με παρόμοια βασικά χαρακτηριστικά (χρήσεις γης, πληθυσμιακή σύνθεση, οικονομική δραστηριότητα κλπ). Από αυτή την άποψη μπορούμε να συγκρίνουμε οικοδομικά τετράγωνα (ή γειτονιές, ή περιοχές) ανάλογα με το μέγεθός τους (Κυψέλη έναντι Ψυχικού), το σχήμα τους (Κυψέλη έναντι Βαρκελώνης), γειτονιές (ή τετράγωνα, ή περιοχές) ανάλογα με την πληθυσμιακή τους σύνθεση, τις χρήσεις και τις μίξεις τους, και περιοχές (ή κλπ) της πόλης ανάλογα με την σχέση τους με την πόλη συνολικά και με άλλες περιοχές.






Βασικό χαρακτηριστικό των τεμαχίων, και συστατική στοιχείο του χώρου, είναι οι παρυφές και τα όρια. Ως παρυφή νοείται η έκταση κοντά στο όριο ενός τεμαχίου, η οποία επηρεάζεται από τον έξω κόσμο και άρα έχει διαφορετικό χαρακτήρα από το υπόλοιπο τεμάχιο. Ως όριο νοείται η γραμμή που ορίζεται από το απόλυτο όριο του τεμαχίου, και συνήθως από τα όρια των γειτονικών του τεμαχίων.

Η δομή, το σχήμα της παρυφής αποτελεί βασικό ποιοτικό της χαρακτηριστικό. Μια πολύπλοκη, «καμπυλόμορφη» παρυφή προσφέρει περισσότερο χώρο, και περισσότερες ποιότητες χώρου, και άρα παρουσιάζει μεγαλύτερη βιοποικιλότητα από μια απλή ή «απότομη» παρυφή. Αντιστοίχως για το όριο, η απλή η «ευθεία» μορφή ορίου διευκολύνει την κίνηση κατά μήκος του ορίου, ενώ η πολύπλοκη, «καμπυλόγραμμη» μορφή διευκολύνει την εγκάρσια κίνηση. Το σχήμα της παρυφής και του ορίου επηρεάζει και τη συνολική σύσταση του τεμαχίου με τον εξής τρόπο: ένα κανονικό σχήμα επιτρέπει τη δημιουργία αναλογικά μεγαλύτερης «εσωτερικής» ζώνης, που με την σειρά της περιέχει τον πραγματικό, αμιγή χαρακτήρα του συγκεκριμένου τεμαχίου, ενώ ένα ακανόνιστο σχήμα ενθαρρύνει τα είδη και τις διαδικασίες των ενδιάμεσων ζωνών. Για παράδειγμα ένα άλσος δεδομένης επιφάνειας έχει περισσότερες πιθανότητες να προσελκύσει είδη που δεν επιθυμούν αλληλεπίδραση με τον άνθρωπο αν έχει απλά όρια και επαρκή εσωτερική περιοχή, ενώ αν τα όρια είναι ακανόνιστα και πλησιάζουν τον πυρήνα του τότε η παρενόχληση από την ανθρώπινη δραστηριότητα δεν θα επιτρέψει την ευδοκίμηση των ειδών αυτών. Αντιθέτως, το ακανόνιστο όριο προκαλεί μεγαλύτερη αλληλεπίδραση με τα γειτονικά τεμάχια από το κανονικό.

Στην πόλη ως παρυφή μπορεί να νοηθεί η αυλή ή το μπαλκόνι σε επίπεδο κτιρίου, το πεζοδρόμιο σε επίπεδο οικοδομικού τετραγώνου, ή τα εξωτερικά τετράγωνα μιας γειτονιάς, ενώ ως όριο συνήθως λειτουργεί ο δρόμος των αυτοκινήτων. Έτσι, για παράδειγμα, ένα Wurnerf αποτελεί πολύπλοκη παρυφή όπου ο χώρος των πεζών επεκτείνεται βαθιά μέσα στον δρόμο, ενώ το κλασικό στενό αθηναϊκό πεζοδρόμιο αποτελεί απότομη (και ρηχή) παρυφή. Παρομοίως, ένας ημη-πεζοδρομημένος δρόμος όπως η Διονυσίου Αρεοπαγίτου στο ύψος της Αμαλίας αποτελεί για την κλίμακα του πεζού μαλακό όριο, ενώ για την ίδια κλίμακα η Κηφισίας αποτελεί πολύ σκληρό όριο.

Λωρίδες που συνδέουν τεμάχια μεταξύ τους, είναι διαφορετικού χαρακτήρα από τα εκατέρωθεν τεμάχια, και επιτρέπουν κατά μήκος τους την κίνηση ειδών, ενέργειας και υλικών ονομάζονται διάδρομοι. Τα ποσοτικά και ποιοτικά χαρακτηριστικά ενός διαδρόμου καθορίζουν πόση και ποια κίνηση επιτρέπει. Βασικά χαρακτηριστικά αποτελούν το πλάτος, και η συνδεσιμότητα, ή η έλλειψη εμποδίων. Για παράδειγμα ένας διάδρομος πλάτους 0.50μ είναι υπερ-αρκετός για μυρμήγκια, αλλά δεν είναι επαρκής για ελάφια, ενώ διακοπές μήκους 2μ στον διάδρομο τον καθιστά άχρηστο για μυρμήγκια αλλά όχι για ελάφια. Ακόμα και ξεχωριστά τμήματα μπορούν να λειτουργήσουν ως διάδρομος, για τα είδη που μπορούν να τα δρασκελίσουν. Τα τμήματα αυτά αποτελούν «stepping stones». Τα ρέματα και οι ποταμοί σε κλίμακα τοπίου αποτελούν διαδρόμους, όπου όμως η σχέση ρέματος και παραρεμάτιας ζώνης είναι σχέση συνεχούς αλληλεπίδρασης και αλληλοδιαμόρφωσης.

Σε επίπεδο πόλης ένα στενό πεζοδρόμιο, όπως και ένα πεζοδρόμιο με εμπόδια αποτελούν ανεπαρκή διάδρομο (ή και στην περίπτωση του κλασικού αθηναϊκού στενού πεζοδρομίου με τα εμπόδια, μη-διάδρομο), ενώ φαρδύ πεζοδρόμιο όπως αυτά της Αχαρνών ή της Πανεπιστημίου αποτελούν επαρκείς διαδρόμους για τους πεζούς. Βάση προτάσεων του ΟΡΣΑ, ένα σύστημα μικρότερων χώρων πρασίνου θα μπορούσαν να αποτελέσουν stepping stones μεταξύ Άλσους Συγγρού και Λυκαβηττού.

Το σύνολο των στοιχείων που συνθέτουν ένα τοπίο χαρακτηρίζονται ως μωσαϊκό. Το μωσαϊκό εμπεριέχει τα ποιοτικά χαρακτηριστικά των συνθετικών του στοιχείων, αλλά σε ψηλότερο επίπεδο οργάνωσης διαθέτει και τα ίδια του χαρακτηριστικά. Βασικό του χαρακτηριστικού είναι η μορφή του ως δίκτυο. Από αυτή την άποψη μπορεί να έχει ψηλή ή χαμηλή συνδεσιμότητα, ανάλογα με τον βαθμό σύνδεσης των στοιχείων του, και το δίκτυό του να έχει μορφή πρωταρχικά γραμμική (μοναδικές συνδέσεις μεταξύ των στοιχείων) ή κυκλώματος (πολλαπλές συνδέσεις μεταξύ των στοιχείων). Ο βαθμός και το είδος της συνδεσιμότητας αποκτά εξαιρετική σημασία σε σχέση με την Θεωρία της Πολυπλοκότητας και των Αναφαινόμενων (emergent) Συστημάτων, όπου ο βαθμός διασύνδεσης ενός συστήματος μπορεί να κρίνει αν αυτό θα είναι στατικό, δυναμικό ή χαοτικό.

Βασικά επίσης χαρακτηριστικά του μωσαϊκού είναι η κατάτμησή του (τόσο σε πραγματικό βαθμό όσο και σε επίπεδο αντιληπτικό), και η διάταξή του (pattern). Για παράδειγμα, ένα μωσαϊκό με μεγάλων διαστάσεων κάναβο επιτρέπει την δημιουργία μεγαλύτερων αμιγών οικοτόπων, ενώ ο μικρών διαστάσεων κάναβος ενθαρρύνει μεγαλύτερη διάδραση μεταξύ των οικοτόπων.

Σε κλίμακα πόλης, παράδειγμα γραμμικού συστήματος με υψηλή συνδεσιμότητα είναι η Ενοποίηση Αρχαιολογικών Χώρων, ενώ παράδειγμα συστήματος με υψηλό βαθμό συνδέσεων σε κύκλωμα είναι το πεζοδρομημένο κέντρο της Λάρισας. Παράδειγμα μεγάλων διαστάσεων κανάβου είναι το Ψυχικό, ενώ μικρών διαστάσεων κανάβου το Παγκράτι. Παράδειγμα μωσαϊκού με μικρό βαθμό κατάτμησης σε κλίμακα πεζών είναι του Ψυρρή, ενώ παράδειγμα μωσαϊκού με μεγάλο βαθμό κατάτμησης σε κλίμακα πεζών είναι η Κυψέλη.

http://en.wikipedia.org/wiki/Complexity

http://en.wikipedia.org/wiki/Landscape_ecology

http://en.wikipedia.org/wiki/Chaos_theory

http://en.wikipedia.org/wiki/Pattern_language

http://en.wikipedia.org/wiki/Space_syntax

Forman, R.T.T. and M. Godron. 1986. Landscape Ecology. John Wiley and Sons, Inc., New York, NY, USA.
Forman, R.T.T. 1995. Land Mosaics: The Ecology of Landscapes and Regions. Cambridge University Press, Cambridge, UK.
MacArthur, Robert H. and Wilson, Edward O. The Theory of Island Biogeography Princeton University Press. 2001
Naveh, Z. and A. Lieberman. 1984. Landscape ecology: theory and application. Springer-Verlag, New York, NY, USA.
Sanderson, J. and L. D. Harris (eds.). 2000. Landscape Ecology: A Top-Down Approach. Lewis Publishers, Boca Raton, Florida, USA.
Troll, C. 1939. Luftbildplan und ökologische Bodenforschung (Aerial photography and ecological studies of the earth). Zeitschrift der Gesellschaft für Erdkunde, Berlin: 241-298.
Turner, M.G. 1989. Landscape ecology: the effect of pattern on process. Annual Review of Ecology and Systematics 20:171-197.
Turner, M.G. and R. H. Gardner (eds.). 1991. Quantitative Methods in Landscape Ecology. Springer-Verlag, New York, NY, USA.
Turner, M.G., R. H. Gardner and R. V. O'Neill, R.V. 2001. Landscape Ecology in Theory and Practice. Springer-Verlag, New York, NY, USA.

Out of Control

Η Αθήνα βρίσκεται σε μια ιδιαίτερη καμπή. Την παρατηρούμε να μεταλλάσσεται επηρεαζόμενη από πρωτόγνωρες δυναμικές συνθήκες: Τα μεγάλα έργα υποδομής που ολοκληρώθηκαν πριν από την Ολυμπιάδα έχουν δημιουργήσει ένα νέο πλαίσιο αναπτυξιακών παραμέτρων. Ο πληθυσμός της πόλης συνεχίζει να μεγαλώνει και εμπλουτίζεται από νέες κουλτούρες και πολιτισμούς. Ο ιστός της μητρόπολης των Αθηνών ξεχειλίζει πέρα από τα όρια του λεκανοπεδίου της Αττικής με γοργούς ρυθμούς. Το κλίμα της πόλης επηρεάζεται αργά αλλά σταθερά από το φαινόμενο του θερμοκηπίου.

Η αρχιτεκτονική ως συνθετική οπτική αισθητικών, κοινονικοπολιτικών, οικονομικών, επιστημονικών και φιλοσοφικών ερεθισμάτων βρίσκεται στο περιθώριο των εξελίξεων. Αντιλαμβανόμαστε την συνθήκη αυτή σαν μια χαμένη ευκαιρία, μια σπατάλη πνευματικού κεφαλαίου που διαθέτει η κοινωνία μας.

Η παρατεταμένη απουσία της αρχιτεκτονικής στον προβληματισμό για την Αθήνα αποτελεί την αφορμή για τη συμμετοχή μας στην πρωτοβουλία Athens9. Όπως είναι φυσικό σε κάθε συλλογική προσπάθεια, πολλά ερωτήματα προκύπτουν σε σχέση με τη μορφή και το σκοπό της. Χρειάζεται τελικά μια ομάδα από αρχιτέκτονες χωρίς κοινές φιλοσοφικές, πολιτικές ή αισθητικές βάσεις να εκφράσει ένα κοινά αποδεκτό μανιφέστο; Ποια είναι η κινητήρια δύναμη που καθοδηγεί μια προσπάθεια χωρίς εκφρασμένη κεντρική σύλληψη (concept) ;

Από τη στιγμή που δεν υπάρχει ένα συνεκτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο λειτουργούμε (Athens9) θα θέλαμε να εκφράσουμε τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε εμείς (deca) τις δυνατότητες της περιπέτειας που έχουμε ξεκινήσει.
Στόχος μας είναι το Athens Update να λειτουργήσει σαν δεξαμενή ιδεών και κυρίως σαν μια ανοιχτή διαδικασία ανταλλαγής κι αλληλεπίδρασης με μόνο περιορισμό το κοινό ενδιαφέρον για την Αθήνα.

Στη θέση μιας κοινής βάσης κι ενιαίας ιδεολογίας οραματιζόμαστε ένα σύνολο του οποίου η δυναμική δεν προκύπτει από την ομοιογένεια αλλά από το πλήθος και την πολυφωνία. (εικ. 1,2)
Στο Out of Control o Kevin Kelley μελετά τη λειτουργία της κυψέλης και τη νοημοσύνη του σμήνους μελισσών. Η αρχή της κυψέλης (hive mind) βασίζεται στην ευφυία, την πολυπλοκότητα και τη διάδραση (interaction) που αναπτύσσει το σύνολο του οργανισμού με χαρακτηριστικά που δεν κατέχουν ατομικά τα μέλη της. Αυτόνομα μέλη διατηρούν διασυνδέσεις μεταξύ τους αλλά όχι με έναν κεντρικό κόμβο. Δεν υπάρχει αλυσίδα παραγωγής αλλά μια πολλαπλότητα από παράλληλες ενέργειες των οποίων η σημασία έγκειται στο σύνολο που ανήκουν. Σε υψηλό βαθμό συνδεσιμότητας και μεγάλο αριθμό μελών, η δυναμική της μάζας παίρνει το πάνω χέρι.
Η Αθήνα των διάσπαρτων συλλογικοτήτων, της ατομικής πρωτοβουλίας και της διάτρητης κεντρικής οργάνωσης μοιάζει ιδανικός τόπος για την εγκατάσταση μιας κυψέλης ιδεών.

Το blog που έχει ξεκινήσει είναι ένα από τα μέσα όπου σκέψεις, ιδέες και συνθέσεις μπορούν να συγκροτηθούν σε σύνολο με δυναμικό τρόπο, ενσωματώνοντας τον παράγοντα του χρόνου, της ροής και του στιγμιαίου. Με αφετηρία το blog φανταζόμαστε το Athens Update ν'απλώνει πλοκάμια προς άλλα μέσα, εξερευνώντας διαφορετικούς τρόπους παραγωγής, ανταλλαγής κι επικοινωνίας ιδεών. Χρειαζόμαστε τροφή για σκέψη, συνεργούς και πλατφόρμες συνδέσεων.


Οι λόφοι ως παρατηρητήρια μιας πόλης που μετακινείται προς τα δυτικά με σημαία τις γκαλερί.
[Λέανδρος / No more securitad (1998) ]












Η Αθήνα σαν δίπολο του αρχαιοελληνικού κάλλους και της μικροαστικής αναρχίας. [Τσουμπλέκας Δ. / Ουδεμιά Ευθύνη. Free Parking (2000)]

Τότε που η Πανεπιστημίου ήταν πεζόδρομος και φιλοξενούσε υπογείως της την Εθνική Βιβλιοθήκη. Ένας "ποταμός γνώσης" 900 μέτρων από το Σύνταγμα ως την Ομόνοια, ανάμεσα στην Ακρόπολη και το Λυκαβηττό.
[Chi Wing Lo, Δαβλάντη Παναγιώτα / Βιβλιοθήκη της Ελλάδος (1993)]












Πώς να χαράξετε μια καινούργια
πορεία στην Αθήνα με φωτοβολίδες
ανά τριάντα βήματα
- το φως ορίζει χώρο.
[Francis Alys / Performance για την Outlook (2004)]


Το κάποτε που έγινε τώρα της πόλης που θα σχεδιάζεται με βάση την τηλε-εργασία, την τηλε-διεύθυνση - όταν η εγγύτητα ορίζεται με ταχύτητες επικοινωνίας. [Τάκης Ζενέτος / Ηλεκτρονική Πολεοδομία (1969)]







Ένας επιχειρηματίας διαχέει τα δωμάτια του σπιτιού του σε διάφορα σημεία της Αθήνας
από φόβο για τρομοκράτες που μπορεί να τον παρακολουθούν. [Χρήστος Παπούλιας / Η διασκορπισμένη κατοικία (2002)]

Ανοιχτή Αθήνα

Σήμερα εγκαινιάζουμε τα post του Σαββατοκύριακου, όπου θα φιλοξενούμε απόψεις αλλά και μελέτες πού έχουν σχέση με την Αθήνα. Ξεκινάμε τοποθετώντας προς σχολιασμό ένα απόσπασμα από το πολύ ενδιαφέρον κείμενο του Γιώργου Τζιρτζιλάκη το οποίο δημοσιεύτηκε στην Athens Voice αυτής της εβδομάδας. Αν θέλετε να δημοσιεύσετε και σεις ενα post επικοινωνήστε με το info@athens9.net

“(…)Nα γιατί περιμένω με ενδιαφέρον να δω την εξέλιξη -αλλά και την εσωτερική συνέργια– του νεόδμητου συλλογικού δικτύου Athens9 (Update), στο οποίο συμμετέχουν αρχιτέκτονες και ομάδες που εκτιμώ ιδιαίτερα (βλ. Athens Voice τ. 140, σ. 31). Έχω, όμως, την εντύπωση ότι η προσήλωση στην επικοινωνιακή διάσταση και η αμήχανη επανάληψη του δίπτυχου «Nέοι Aρχιτέκτονες=Nέες Iδέες» κινδυνεύει να ταυτίσει τις προσδοκίες που καλλιεργεί το εγχείρημα με την κεφαλαιογράμματη συντομογραφία του: NANI. Eλκυστικά γραφιστικά, μητροπολιτικές clean «εικόνες υψηλής ανάλυσης», προσωπικές φωτογραφίες και, ως επί το πλείστον, 90s θεματολογία συστήνουν το ατελές μανιφέστο μιας cool γενιάς που κόλλησε το πρόσωπό της στο παράθυρο της πόλης. To Athens9, περισσότερο απ’ οτιδήποτε άλλο, σχολιάζει το βλέμμα μας πάνω στις πόλεις και όχι τόσο την ίδια την πόλη.Διατηρώντας αποστάσεις από την «άξεστη» πραγματικότητα, τα σύγχρονα αινίγματα και την αλλοφροσύνη της πόλης και χωρίς κάποια αναγνωρίσιμη θεωρητική πλατφόρμα, ή εννοιακή απόφαση -ένα concept, όπως λένε-, η ψηφιακή εικονογραφία του Athens9 αιχμαλωτίζεται σε ερεθιστικά «bijoux indiscrets» και σε μια ξέπνοη επίκληση της «πρωτοτυπίας». Eκτός κι αν θεωρήσουμε συνεκτικό concept νεφελώδεις έννοιες, όπως η «πρωτοτυπία» και οι «νέες ιδέες», οι οποίες, εξάλλου, δεν είναι διακριτές συγκρινόμενες με την παρακαταθήκη πολεοδομικών ουτοπιών που διαθέτουμε από τη δεκαετία του 1960. Eπιμένω σ' αυτό, επειδή πρόκειται για αρχιτέκτονες με σχεδιαστικές ικανότητες και θεωρητική συγκρότηση. Aσφαλώς, περιμένουμε κάτι παραπάνω. Kάτι σαν μια «επανίδρυση» -όπως λένε οι πολιτικοί- της εγχώριας μητροπολιτικής αρχιτεκτονικής.”

Σταθμός Αυτοκινήτων

Σκεφτήκαμε μια επιφάνεια που να επιτρέπει την ταυτόχρονη παρουσία και επαφή των χώρων στάθμευσης με το υπόλοιπο πρόγραμμα του σταθμού. Αυτό που παρουσιάζουμε είναι ένα μοτίβο για την ανάπτυξη της στάθμευσης καθ’ ύψος και κατά πλάτος, σε πολλαπλούς ορόφους. Από τη μια πλευρά η επιφάνεια αυτή είναι το δάπεδο του πάρκινγκ, από την άλλη η οροφή των προγραμμάτων που αναπτύσσονται γύρω από την πεζή κυκλοφορία του σταθμού. Πάρκινγκ και πρόγραμμα επικοινωνούν συνεπίπεδα.

Ο Ιλισός ως δίκτυο σύνδεσης δημόσιων χώρων

Σήμερα ολοκληρώνουμε μία πρώτη φάση γενικής καταγραφής. Θεωρούμε ότι στη φάση αυτή είναι σκόπιμο να ξεκινήσουμε με μια ανακεφαλαίωση των στόχων μας. Στη μελέτη αυτή μας απασχολούν δύο βασικά ζητήματα:

Η αρχιτεκτονική ερμηνεία των χειμάρρων

Η κάλυψη των ρεμάτων ήταν ένα από τα σοβαρότερα λάθη που έγιναν ποτέ στην Αθήνα. Στις μέρες μας εκφράζεται συχνά η επιθυμία για την αποκατάσταση ρεμάτων, όπως ο Ιλισός, ο Κηφισός, ο Ηριδανός ή ο Κυκλοβόρος. Η επιθυμία αυτή συνήθως εκφράζει είτε νοσταλγική διάθεση είτε ιδιαίτερη οικολογική ευαισθησία. Η νοσταλγία, όταν αφορά κάτι τόσο μακρινό όπως τα αθηναϊκά ρέματα, οδηγεί συχνά σε απλουστεύσεις ή και παρερμηνείες των φαινομένων. Πολλές φορές, για παράδειγμα, γίνονται συγκρίσεις της Αθήνας με πόλεις από τις οποίες διέρχονται ποτάμια, όπως η Ρώμη ή το Λονδίνο. Οι συγκρίσεις αυτές είναι εντελώς ατυχείς, καθώς στην Αθήνα ουδέποτε κύλησαν ποταμοί όπως ο Τάμεσης ή ο Τίβερης, παρά μόνο χείμαρροι.
Οι χείμαρροι είναι στοιχεία δυναμικά, ορμητικά και έντονα μεταβαλλόμενα στον χρόνο. Οι χείμαρροι μπορεί να έχουν ελάχιστο ή καθόλου νερό για πολλούς μήνες και μέσα σε λίγες μέρες να υπερχειλίσουν παρασύροντας τα πάντα στο πέρασμα τους. Βασικό επίσης χαρακτηριστικό των χείμαρρων της Αθήνας είναι ότι δεν πρόκειται για γραμμικά στοιχεία, αλλά για σύνθετα δίκτυα σύνδεσης των λόφων της Αττικής με τον Σαρωνικό.
Στη μελέτη αυτή ελάχιστα μας ενδιαφέρει η νοσταλγία για την παλιά Αθήνα. Θεωρούμε ότι η ζημιά που έχει γίνει στο φυσικό τοπίο της Αττικής είναι τόσο σοβαρή ώστε να δικαιολογεί από μόνη της τον προβληματισμό για μια ενδεχόμενη αποκατάσταση των χειμάρρων στο μέλλον. Το ενδιαφέρον μας εστιάζεται στη διερεύνηση του χαρακτήρα που μπορεί να έχει η συγκεκριμένη διαδικασία αποκατάστασης ώστε να εκφράσει τις ιδιαιτερότητες του φυσικού αττικού τοπίου αλλά και να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις μιας πόλης του 21ου αιώνα. Ακόμη περισσότερο μας ενδιαφέρει η αρχιτεκτονική των νέων διαμορφώσεων ή -πιο συγκεκριμένα- η δυνατότητα μιας αρχιτεκτονικής ερμηνείας των χειμάρρων.


Η οργάνωση δικτύων δημόσιου χώρου

Η Αθήνα είναι μια ομοιογενής πόλης με πολύ ιδιαίτερο χαρακτήρα. Οι επιμέρους περιοχές της ευρύτερης ζώνης του κέντρου (πχ Παγκράτι - Ζωγράφου ή Κουκάκι - Καλλιθέα κοκ) διαθέτουν παρόμοιο χαρακτήρα και διαφοροποιούνται όχι τόσο λόγω των ποιοτικών διαφορών τους όσο των ορίων που μεσολαβούν και δυσκολεύουν τη μετακίνηση από τη μία στην άλλη. Ο χαρακτήρας του αθηναϊκού δημόσιου χώρου είναι, επίσης, πολύ συγκεκριμένος και ιδιαίτερα υποβαθμισμένος. Επαναλαμβάνονται παντού τα ίδια μοντέλα οργάνωσης πλατειών, κήπων και πάρκων. Η κακή αναλογία δημόσιου χώρου ανά κάτοικο εντείνεται λόγω της μικρής γενικά κλίμακας των δημόσιων χώρων αλλά και της έλλειψης συνδέσεων μεταξύ τους (η οποία αναλύεται πολύ καλά και από τη μελέτη των decaARCHITECTURE). Δεν είναι τυχαίο ότι οι σημαντικότερες μεταβολές που έχουν διαπιστωθεί στην αντίληψη του αθηναϊκού δημόσιου χώρου οφείλονται σε δύο πρόσφατα -και τελείως διαφορετικά- έργα: την ενοποίηση των αρχαιολογικών χώρων (στο μέρος που υλοποιήθηκε), η οποία ένωσε σε δίκτυο ορισμένους βασικούς χώρους του ιστορικού κέντρου και το δίκτυο του μετρό, το οποίο επανασύνδεσε απομακρυσμένες περιοχές της πόλης και αποκάλυψε τις μεταξύ τους αποστάσεις: Μεταξουργείο – Δάφνη: 12’ και Μοναστηράκι – Χαλάνδρι: 16’.
Θεωρούμε ότι η αποκατάσταση του δικτύου των ρεμάτων της Αττικής μπορεί να προσφέρει εξίσου ριζικές μεταβολές στον τρόπο αντίληψης της πόλης. Αν προβάλουμε στον χάρτη της σύγχρονης Αθήνας το παλαιό δίκτυο ρεμάτων του Ιλισού, μπορούμε να διακρίνουμε μια σειρά από νέες συνδέσεις διαφορετικών περιοχών της πόλης. Οι συνδέσεις αυτές αφορούν περιοχές που γειτνιάζουν αλλά δεν έχουν επαφή μεταξύ τους, λόγω των ορίων που διαμορφώνονται από το δίκτυο οδικής κυκλοφορίας. Η μεταβολή της αντίληψης στην περίπτωση αυτή αφορά περισσότερο την κυκλική αντίληψη του χρόνου που χαρακτηρίζει τους χείμαρρους παρά τη γραμμική αντίληψη του χρόνου που εντείνεται από το δίκτυο του μετρό.

Στα διαγράμματα που ακολουθούν παρακάτω καταγράφονται ορισμένες από τις δυνατότητες που προσφέρει η συγκεκριμένη κατεύθυνση.

Εφήμερα Όρια 4

Τα Εφήμερα Όρια [ΕΟ] αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα των δικτύων της αθηναϊκής διάχυσης στα Μεσόγεια καθώς αναπτύσσονται παράλληλα με αυτά: αυτοκινητόδρομοι της αττικής οδού, σιδηροδρομικές γραμμές του μετρό και του προαστιακού, γραμμές υψηλής τάσης της ΔΕΗ, χαράξεις των καλλιεργειών αμπελιών, κάνναβος των ελαιώνων.


Τα ΕΟ αποτελούνται από τα εξής τμήματα:

1. Πλατφόρμα πρόσβασης και κίνησης [στάθμη +6,00, πλάτος 12μ] που συνδέεται με έξοδο της αττικής οδού και λειτουργεί ως δρόμος διπλής κατεύθυνσης [περιμετρικά δύο λωρίδες πλάτους 3,5μ η καθεμία] και ως χώρος στάθμευσης [πλάτος 5μ, ανάμεσα στις δύο λωρίδες κίνησης]. Η πλατφόρμα διατρυπά τους πύργους των ΕΟ δημιουργώντας χώρους εισόδου προς τα διάφορα κτίρια. Η πλατφόρμα λειτουργεί και ως επίπεδο θέασης προς τα άλλα δίκτυα που αναπτύσσονται παράλληλα με αυτήν: οδηγώντας σε αυτήν κανείς παρατηρεί και «παρατηρείται».

2. Μεγάλα κτίρια-βάσεις [πάνω και κάτω από το επίπεδο +6,00 της πλατφόρμας, πρόσβαση από αυτό]: στεγάζουν μεγάλης κλίμακας προγράμματα κατανάλωσης [super-market, cineplex, χώροι άθλησης].

3. Πύργοι [6 πύργοι, 12μx12μ κάτοψη, διάφορα ύψη ορόφων ανάλογα με το πρόγραμμα, 60μ ύψος, πρόσβαση από το επίπεδο +6,00 της πλατφόρμας]: στεγάζουν μεσαίας ή μικρής κλίμακας προγράμματα κατανάλωσης [εστιατόριο, μπαρ, χώρο διαλογισμού, χώρο ευεξίας, χώρο πλυντηρίων, χώρο κοινωνικής επαφής, βιβλιοθήκη] και κατοικία. Οι πύργοι έχουν ζώνες περισσότερο συμπαγείς –επίπεδα κατοικιών- και ζώνες περισσότερο διαφανείς – επίπεδα προγραμμάτων κατανάλωσης.

4. Κατακόρυφες κινήσεις: κυλιόμενες σκάλες που συνδέουν το επίπεδο +6,00 της πλατφόρμας με τα διάφορα επίπεδα των προγραμμάτων κατανάλωσης μεγάλης κλίμακας, ασανσέρ [τα μισά χρησιμοποιούνται για τα προγράμματα κατανάλωσης, τα άλλα μισά για τις κατοικίες], δύο κλιμακοστάσια [ένα εσωτερικό, ένα εξωτερικό].

Κατοικία:

1. Οι κατοικίες προορίζονται για τους κάτοικους της σύγχρονης πόλης ο τρόπος διαβίωσης των οποίων χαρακτηρίζεται από αυξημένη κινητικότητα. Οι κάτοικοι της σύγχρονης πόλης δεν έχουν ανάγκη από ένα μόνιμο χώρο κατοίκησης παρά από ένα χώρο εφήμερης κατοίκησης, μια βάση. Αυτή πρέπει να προσφέρει εύκολη και ταχεία πρόσβαση από και προς τα δίκτυα συγκοινωνίας και επικοινωνίας και εύκολη και ταχεία εξυπηρέτηση από τους χώρους κατανάλωσης. Τη συνύπαρξη κατοικίας και κατανάλωσης υποστηρίζει ο σχεδιασμός των ΕΟ.

2. Κάθε κατοικία καταλαμβάνει την επιφάνεια μισού ορόφου [12x6μ μείον την επιφάνεια της κατακόρυφης κίνησης] και αποτελείται από έναν ενιαίο χώρο με περιοχή ύπνου, περιοχή υγιεινής, περιοχή προετοιμασίας φαγητού, περιοχή ξεκούρασης και μπαλκόνι [6x6μ]. Οι κατακόρυφες κινήσεις διατρυπούν το χώρο της κατοικίας: η συνύπαρξη των εφήμερων κινήσεων των δημόσιων προγραμμάτων κατανάλωσης και του ιδιωτικού χώρου της κατοικίας υποστηρίζει τη δημιουργία ενός νέου τύπου κατοικίας.

Το Σωστό Λάθος

Η έννοια του συστήματος είναι ένα από τα κεντρικά στοιχεία της εκπαίδευσης, για τον απλούστατο λόγο ότι δεν μπορεί κάθε παιδί να εκπαιδεύεται με τον τρόπο που αρμόζει στην προσωπικότητα του, μιας και για να γίνει αυτό η αναλογία καθηγητού-μαθητή θα έπρεπε να είναι 1-1. Οπότε σχεδιάζεται ένα κεντρικό σύστημα το οποίο προσαρμόζεται ανάλογα με τις περιστάσεις. Αν αυτό το σύστημα έχει σχεδιαστεί ώστε να προσαρμόζεται με μεγαλύτερο αριθμό περιστάσεων, τότε πιθανώς να λειτουργεί καλυτέρα σε μεγαλύτερες διακυμάνσεις, ενώ αν έχει σχεδιαστεί τέλεια αλλά χωρίς να είναι ευέλικτο, τότε πιθανώς να έχει μεγαλύτερα προβλήματα στην εφαρμογή του. Σε ένα από τα προηγούμενα σχόλια υπήρχε ένα λίνκ από τον mave για την ομιλία του Ken Robinson στο TED conference, στην οποία μιλούσε μεταξύ άλλων για την αξία του λάθους στην εκπαίδευση, αλλά και για τα εκπαιδευτικά συστήματα σήμερα.

Τα σημερινά εκπαιδευτικά συστήματα έχουν τις ρίζες τους στην βιομηχανική επανάσταση και είναι ουσιαστικά σχεδιασμένα για να παράγουν «χρήσιμους πολίτες». Η εκπαίδευση έχει πάρει την μορφή μιας εκτεταμένης διαδικασίας εισαγωγής σε ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα οπού οι μελλοντικοί εργαζόμενοι αποκτούν πτυχία τα οποία όσο περνάει ο καιρός έχουν και μικρότερη αξία, λόγω του παγκόσμιου εκπαιδευτικού πληθωρισμού. Τα εκπαιδευτικά συστήματα λοιπόν ακόμα βασίζονται στην ιδέα της βιομηχανικής εξειδίκευσης την στιγμή που βρισκόμαστε στο ξεκίνημα της ψηφιακής επανάστασης, η οποία μετατρέπει τον καθημερινό χρήστη υπολογιστή σε πιθανό μουσικό, φωτογράφο, συγγραφέα, δημοσιογράφο, χαρτοπαίκτη ή επιχειρηματία. Ένα δεύτερο ενδιαφέρον στοιχείο που αναφέρει ο Robinson είναι ότι τα εκπαιδευτικά συστήματα μας μαθαίνουν να μην κάνουμε λάθη, ενώ το λάθος είναι μάλλον το πιο σαφές εκπαιδευτικό εργαλείο. Αναφέρει χαρακτηριστικά ότι όταν μάθεις να μην κανείς λάθη έχεις ουσιαστικά χάσει την ευκαιρία να κάνεις οτιδήποτε πρωτότυπο, να εφεύρεις κάτι καινούργιο. Και τελικά τα παιδιά που αποφοιτούν σήμερα θα δουλεύουν μέχρι το 2057 ενώ δεν μπορούμε να προβλέψουμε τις εξελίξεις στον κόσμο μας ούτε μέχρι το 2015, οπότε εκπαιδεύονται για να έναν κόσμο για τον οποίο δεν ξέρουμε και πολλά πράγματα. Συνοπτικά βλέπουμε ότι ένα σύστημα εκπαίδευσης πρέπει να είναι ανοικτό, ευέλικτο, προσαρμόσιμο, να μπορεί να αφομοιώνει και να χρησιμοποιεί το λάθος σαν δημιουργικό στοιχειό.
Σχεδόν με την ίδια φρασεολογία θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για το Σχολικό Κτίριο. Στην περίπτωση των ιδιωτικών σχολείων, μπορεί το κτίριο να σχεδιαστεί με συγκεκριμένες παραμέτρους αλλά στην περίπτωση της δημόσιας εκπαίδευσης η χρήση του συστήματος είναι απαραίτητη για να εξασφαλίσει την σχετικά ομαλή λειτουργία. Όπως και το περιεχόμενο τους, έτσι και τα κτίρια αυτά βασίζονται σε κτιριολογικά και δομικά συστήματα έτσι ώστε να ανταπεξέρχονται με τον πιο γενικευμένο τρόπο στις ανάγκες του εκπαιδευτικού συστήματος. Μπορεί κανείς να δει λοιπόν το σχολείο σαν ένα σύστημα που διαπραγματεύεται την μορφή του με ένα άλλο σύστημα (εκπαίδευση) σε ένα απρόβλεπτο περιβάλλον (πόλη).

Σημεία αναφοράς

Πέρα από τις αυθαιρεσίες που κατ’ εξακολούθηση συνεχίζει να πραγματοποιεί η πλειοψηφία των Ελλήνων στα οικοδομήματά τους δημιουργώντας μία δημοκρατική αντίφαση, υπάρχουν και άλλες «δημιουργικές» στιγμές του Νεοέλληνα, που τις εξασκεί με νομοταγή τρόπο.
Εξυπακούεται λοιπόν η εξάντληση του συντελεστή δόμησης με κάθε πιθανό μέσο ή τρόπο αδιαφορώντας για την εικόνα της πόλης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα οι μεσοτοιχίες και οι πίσω όψεις των πολυκατοικιών. Οι μεσοτοιχίες, τυφλά συστήματα που οριοθετούν την ατομική ιδιοκτησία, λειτουργούν σαν μεσαιωνικά τείχη που προστατεύουν όμως την ατομικότητα και όχι το κοινωνικό σύνολο. Την αμυντικογενή τάση τους την υπαγορεύει ο νόμος που τις επιτάσσει τυφλές χωρίς να δίνει το δικαίωμα της εξαγοράς του «αέρα» ή της θέας.
Στην Αθήνα τέτοια απομεινάρια οικονομικής εκμετάλλευσης, αλλά και αδιαφορίας προς την πόλη υπάρχουν άφθονα δημιουργώντας όμως παράδοξα για εμάς μια νέα, πρωτότυπη ενδιαφέρουσα τυπολογία οπτικών ερεθισμάτων στην πόλη. Η αναρχία της πλειοψηφίας που απορροφά με ευχαρίστηση κάθε αντίθεση της μειοψηφίας εκφράζεται άθελά της πολλές φορές με δημιουργικό τρόπο, υποψιαζόμαστε βέβαια για μια ακόμα μικρότερη μειοψηφία.
Ίσως είναι κραυγαλέο να πούμε ότι η δημιουργική αναρχία της Αθήνας που γεννιέται από μια συγκεκριμένη μορφή «δημοκρατίας» που βασίζεται στην ανοχή, στην κοινή αποδοχή κάποιων ειδών παρανομίας δημιουργεί μια όμορφη πόλη. Σίγουρα όμως δημιουργεί μια πρωτότυπη πόλη με μια περίεργη ανώμαλη σχέση τάξης και αταξίας , νόμων και κανόνων απέναντι σε αυθαιρεσίες και αστοχίες. Η παράξενη αυτή πάλη μιας πόλης που προφασίζεται ότι διέπεται από δομές , αλλά βρίσκεται σε μια συνεχή άναρχη αποδόμηση τους, γεννάει στοιχεία που σχετίζονται με το δικό μας μονοπάτι αρχιτεκτονικής ύπαρξης σ’ αυτήν την πόλη.







Το σκίτσο σήμερα παρουσιάζει ένα τέτοιο σημείο στην πόλη. Στην γωνία Σταδίου(οδός που περνάνε οι περισσότερες πορείες) και Αιόλου εδώ και τρεις δεκαετίες υπάρχει το πολεοδομικό κενό που γέννησε η κατεδάφιση ύστερα από πυρκαγιά του πολυκαταστήματος «Κατράτζος». Σ’ αυτό το αποτύπωμα που δημιουργήθηκε από ένα «τυχαίο» γεγονός εμπρησμού τοποθετούμε το πρώτο σημείο αναφοράς στην Αθήνα.
Δημιουργείται μία κατακόρυφη πλατεία με πολλαπλές οπτικές θέσεις. Το πώς σε βλέπουν και πως εσύ βλέπεις τους άλλους σε μια πόλη ορίζεται από την αντιστροφή του «πανόπτικον». Όλα είναι φανερά και όλα είναι κρυφά.
Διαφοροποιώντας την τομή του κενού χώρου δημιουργούμε ένα κτίριο με επιδερμίδα πλατείας-κερκίδας που λειτουργεί διαδραστικά. Σαν βήμα λόγου ενός ή πολλών από ψηλά προς χαμηλά ή αντίστροφα. Δεν υπάρχει ορισμένη επόπτευση του ρήτορα ούτε αυτός γίνεται κέντρο του ακροατηρίου του. Ο χώρος είναι ρευστός, κλιμακώνεται και συνδέεται πλαστικά με τις μεσοτοιχίες δημιουργώντας μια συνέχεια στην ασυνέχεια της πόλης.

Μετά την άσφαλτο_Ανάλυση 01

Το αυτοκίνητο είναι βασικό στοιχείο της ζωής μέσα στην πόλη αλλά αυτό δεν χρειάζεται να υποβαθμίζει της ποιότητάς της. Ο δημόσιος χώρος αποτελεί απαραίτητο υπόβαθρο για τον δημόσιο βίο και για την ποιότητα της καθημερινής ζωής. Η ανεξέλεγκτη χρήση του αυτοκινήτου μέσα στην πόλη της Αθήνας έχει ως αποτέλεσμα την καταπάτηση και κατάχρηση του χώρου αυτού.

Στόχος είναι η ποσοτική και ποιοτική βελτιστοποίηση του δημόσιου χώρου. Ποιος είναι ο τρόπος;

Σκοπός της έρευνάς μας είναι η εξερεύνηση των δυνατοτήτων του ελεύθερου χώρου της πόλης να εξυπηρετήσει τις ανάγκες μας με τον καλύτερο τρόπο.

Αρχικά θέτουμε το ερώτημα: τι θα γίνει αν συνεχίσουμε όπως πάμε; Αν θεωρήσουμε ότι δεν έχουμε τρόπο να επηρεάσουμε το μέλλον του δημόσιου χώρου της πόλης; Η απάντηση μας οδηγεί σε δυσοίωνες προβλέψεις για μια πόλη πνιγμένη από το αυτοκίνητο, και υποβαθμισμένη από λίγους και δυσλειτουργικούς χώρους για την καθημερινή μας ζωή.

Στη συνέχεια απορούμε: δεν μπορούμε να φανταστούμε εναλλακτικά σενάρια για τον ελεύθερο χώρο αυτής της πόλης; Μας ενοχλεί βαθύτατα η αδυναμία των Αθηναίων να οραματιστούν μια πόλη καλύτερη από τη σημερινή και να πολεμήσουν για αυτή. Δεν θεωρούμε ότι η απάντηση αυτή πρέπει να περιοριστεί στους «ειδικούς». Θέλουμε να ανακαλύψουμε τις πραγματικές ανάγκες της πόλης και των Αθηναίων. Φανταστήκαμε χρήσεις για τον χώρο που κάποτε ήταν αφιερωμένος στο αυτοκίνητο, για να προκαλέσουμε τον διάλογο.

Για την ανάλυση μας επιλέξαμε την περιοχή του Αγίου Μελετίου η οποία είναι αντιπροσωπευτική του πυκνά δομημένου κέντρου της Αθήνας και των περιοχών που δημιουργήθηκαν μεταξύ 1930 και 1970.

Θέτουμε τα εξής ερωτήματα:


Ερώτημα 1, κλίμακα γειτονιάς

Ποιο ποσοστό της συνολικής έκτασης μιας γειτονιάς καταλαμβάνουν οι δημόσιοι χώροι, και ποιο ποσοστό οι δρόμοι;

Ερώτημα 2, κλίμακα δρόμου

Ποιο ποσοστό της συνολικής έκτασης των δρόμων καταλαμβάνει ο πεζός πολίτης, και ποιο ποσοστό το αυτοκίνητο;


Ερώτημα 3, πεζές μετακινήσεις

Ο μέσος πεζός καλύπτει απόσταση 1km σε ένα τέταρτο. Πόσο χρόνο χρειάζεται για την αντίστοιχη απόσταση στο κέντρο της πόλης;